Etiket arşivi: fındık teke böceği mücadele

tessenderlo-agrochem-bitki-rehberi-findik-hazelnut-003

FINDIK ZARARLILARI ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ

FINDIK KURDU (Curculio nucum L.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Fındık kurdu ergini kül renginde, bazen sarımsı veya açık kahverenginde olup; başı öne doğru uzayarak hortum şeklini almıştır (Şekil1). Beyaz renkli, tombul, kıvrık ve bacaksız olan larvalar olgunlaştığında 10-12mm boyuna erişebilmektedir.

Fındık kurdu, tüm fındık yetiştirilen bölgelerimizde, özellikle orta ve yüksek kesimlerde, tombul ve ince kabuklu fındık çeşitlerinde zararlı olmaktadır. Esas konukçusu fındık olup, elma, armut, muşmula, kiraz,döngel, karayemiş ve böğürtlen üzerinde de beslenebilmektedir.

Şekil 1: Fındık kurdu ergini
Şekil 1: Fındık kurdu ergini

İlk erginler iklime bağlı olarak mart ayında görülür. Ergin çıkışı mayıs başlarında oldukça artar, çıkan erginler 16°C’den düşük sıcaklıklarda fazla aktif değildir. Mayıs ayında ergin çıkışı tamamlanmış olur. Sıcaklık 20°C’ye erişinceye kadar uçamadıklarından aynı ocak üzerinde beslenmek zorunda kalırlar. Uzun süre beslenip mayıs sonu haziran başında yumurtlamaya başlar. Bir dişi ortalama 42 yumurta bırakır. Yumurtalarını meyve kabuğunun altında hazırladığı bir yuvaya bırakır. Yumurta bırakılan meyvelerin kabuğu üzerinde 4-5 mm uzunlukta kahverenkli bir çizgi görülür. Yumurtalar ortalama 8 günde açılır.

Larva iç fındık üzerinde bir ay kadar beslenip gelişir. Beslenme artıkları kabuk içini doldurur. Gelişen larva, kabuk üzerinde 1.5-2.0 mm çapında bir çıkış deliği açıp toprağa iner. Larvalar, toprakta hazırladıkları bir yuva içinde pupa olurlar. Burada 1-3 yıl kaldıktan sonra erginler çıkar. Toprağa geçen larvaların %18’i bir yıl sonra, %75’i ikinci yılda ve %7’si de üçüncü yılda ergin olup topraktan çıkarlar. Şiddetli kış, ergin çıkış oranını artırır. Ergin ömrü üç ay kadardır. Fındık kurdu hem ergin hem de larva döneminde zararlı olmakta ve bir çift böcek yaklaşık 200 adet meyveye zarar vermektedir.

Şekil 2: Sarıkaramuk zararı
Şekil 2: Sarıkaramuk zararı

Erginler erken dönemde çiçekler üzerinde beslenmekte, daha sonra yeni gelişmekte olan fındık meyvelerinin kabuğunu delip içindeki yumuşak kısımlarla beslenmektedir. Normal iriliğe ulaşıncaya kadar zarar gören meyvelerde kabuk içindeki etli kısım bozularak sarı bir renk alır. Sonradan bu renk kabuk üzerinde de belirir, ayrıca kabukta çöküntüler olur. Bu zarar şekline halk arasında sarıkaramuk denir(Şekil2). Meyve normal iriliğe ulaştıktan sonra zarar görürse meyve içi kararır ve bu zarar şekline de karakaramuk denir(Şekil3).

Kabukta oluşan çatlaklardan dışarıya sızan siyah bir sıvı zuruf ve kabuğu kirletir. Erginler meyve içine yumurta koyarak da zararlı olurlar. Yumurtadan çıkan larvalar ise meyve içinde beslenip gelişmelerini tamamladıktan sonra meyve kabuğunda bir delik açar ve toprağa geçer. Böylece delikli meyve zararı oluşur. Kışı toprakta geçirir.

Mücadelesi

Bahçe toprağının köklere zarar vermeyecek şekilde çapalanması böcek yoğunluğunun azalması açısından önemlidir. Ancak fındık kurdu belirli bir yoğunluğun üzerinde ise en etkili mücadele bilinçli bir şekilde yapılacak kimyasal mücadeledir.

Şekil 3: Karakaramuk zararı
Şekil 3: Karakaramuk zararı

Bahçedeki hakim çeşitlerin yarıdan fazlası mercimek büyüklüğüne ulaştığında, bahçenin büyüklüğüne göre seçilen 10-30 ocak, sabah erken saatlerde veya akşamüstü altına bir bez serilerek silkelenir. 10 ocakta ikiden fazla ergin böcek saptanırsa mücadeleye karar verilir ve ruhsatlı ilaçlardan biri ile ilaçlama yapılır. Zamanı iyi belirlendiğinde tek bir ilaçlama yeterlidir.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK KOZALAK AKARLARI

(Phytoptus avellanea Nal. ve Cecidophyopsis vermiformis Nal.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Şekil 4: Kozalak akarının daldaki zarar şekli
Şekil 4: Kozalak akarının daldaki zarar şekli

Fındık kozalak akarları fındıkta verimi etkileyen en önemli zararlılardandır. Gözle görülemeyecek kadar küçük, iğ şeklinde ve beyaz renklidirler. Fındık meyve ve yaprak tomurcuklarında oluşturdukları mantar, kozalak veya gül adı verilen oluşumlarla dikkat çekerler.

Kışı bu kozalaklar içinde geçirip ilkbaharda yeni açılan yaprak koltuklarındaki ikinci yıl sürecek tomurcuklara girerek beslenme ve üremelerine devam ederler. Temmuz ayından itibaren tomurcuklarda şişmeler başlar, Ağustos ayında ise nohut büyüklüğüne ulaşır.

Zararlının bir formu kışı kozalaklar, dişi çiçekler, püsler ve sürgün tomurcuklarında geçirmekte ve yazın sürgün ucu, meyve dip kısımları, püsler içerisinde ve civarında devamlı yer değiştirmekte ve kozalak içinde olmadan da hayat çemberini tamamlamaktadır (Şekil4). Dişi çiçek, püs, yaprak ve meyve zararına neden olmaktadır. Özellikle erkek ve dişi çiçek dökümleri ile zarar daha da fazla olmaktadır. Yaprak ve sürgün tomurcuklarının da zararlanarak dökülmesi sonucu bitkinin yıldan yıla zayıflaması ve verimden düşmesi sözkonusu olmaktadır.

Fındık kozalak akarları hassas çeşitlerde % 70’ e varan zararlara neden olmaktadır. En hassas çeşitler Tombul, Mincane ve Uzunmusadır.

Şekil 4: Kozalak akarının daldaki zarar şekli
Şekil 4: Kozalak akarının daldaki zarar şekli

Mücadelesi

Kozalakların kışın yapraksız bir dönemde toplanması şeklinde yapılan mekanik mücadele kozalak akarlarına karşı oldukça etkili bir yöntemdir. Kozalakların içi diğer faydalı akar ve böcekler için de bir barınak yeri olduğundan toplanan kozalakların bahçe içinde bir yerde bırakılmalı, kesinlikle yakılmamalı veya gömülmemelidir. Fındık kozalak akarları çok yavaş hareket ettikleri ve olumsuz çevre koşullarından çok çabuk etkilendikleri için toplanan kozalakları terk edemezler ve kuruyan kozalaklar içinde besin bulamadıkları için ölürler.

Zararlı yoğunluğu ortalama bir dala 5 adet kozalak düşecek şekilde yüksek ise kimyasal mücadeleye karar verilir. En uygun ilaçlama zamanı Nisan sonu Mayıs başındaki bir haftalık süredir. Bu dönemde uç sürgünler 4-4,5 yapraklı, yeni tomurcuklar topluiğne başının yarısı büyüklükte ve yeni gelişen meyveler mercimek büyüklüğündedir.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK KOKARCASI (Palomena prasina L.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Şekil 5: Fındık kokarcası ergini
Şekil 5: Fındık kokarcası ergini

Fındık kokarcası erginleri 11-14mm boyunda, yeşilimsi kahverenkli, anten ucu ile bacak uçları kırmızı renktedir (Şekil5).

Kışı dökülmüş yapraklar altında ya da benzeri korunmuş yerlerde geçiren erginler Mart sonu veya Nisan başında çıkmaya başlar, çiftleştikten sonra yumurtalarını 14-28’lik gruplar halinde yaprak alt yüzeyine bırakırlar. Yumurtadan çıkan nimfler toplu halde beslenirler. Önceleri otlar üzerinde beslenirler, daha sonra fındıklar üzerine geçerek zararlı olurlar. Temmuz ayında görülmeye başlayan yeni erginler hasada kadar meyveler hasattan sonra da yapraklar üzerinde beslenir.

Ergin ve nimfler fındık meyvelerinde emgi yapmak suretiyle zararlı olurlar. Fındık kurdu gibi sarıkaramuk ve karakaramuk oluşumuna neden olurlar. Bunlardan başka meyvelerin yeni iç doldurduğu dönemde emilmesi ile bulaşık ve yer yer çöküntülü olan şekilsiz içler oluşur. Ergin ve nimfler olgunlaşmakta olan meyveler üzerinde beslenerek dış satım yönünden önemli olan lekeli iç tipi zararı oluştururlar.

Mücadelesi

Kışlamış erginlerin çıkışı Nisan ortalarından itibaren en yüksek noktaya ulaşır. Bu dönemde yapılan sayımlarda 10 ocakta 1 adet kışlamış ergine rastlanırsa ilaçlı mücadeleye karar verilir. İlaçlama zamanı fındık kurdu ilaçlama zamanına denk geldiğinden her iki zararlıya karşı etkili olabilecek bir ilaçla ilaçlama yapılmalıdır. Ayrıca Haziran ayı başından itibaren nimflerin yoğunluk durumuna göre sadece bu zararlıyı hedef alan ikinci bir ilaçlama yapılabilir.

[dt_divider style="thin" /]

DALKIRAN (Xyleborus dispar Fabricius )

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Dalkıran erginlerinin dişileri 3-3,5 mm uzunlukta ve kahverenkli, erkekleri 2 mm uzunlukta, açık kestane renklidir. Erkeklerin ikinci çift kanatları olmadığı için uçamazlar(Şekil6). Larva ve pupalar 4-5 mm ve beyazdır(Şekil7).

[dt_gap height="10" /]

Şekil 6: Dalkıran ergini
Şekil 6: Dalkıran ergini

Şekil 7: Dalkıran larvası
Şekil 7: Dalkıran larvası

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[dt_gap height="10" /]

Kışı konukçu içindeki galerilerde geçiren erginler, Mart ayından itibaren çıkmakta ve yakınında bulunan fındık dallarında yeni galeriler açmaktadır. İlkbahar döneminde Mart, Nisan ve Mayıs aylarındaki çıkışlar sürekli olmamakta, sıcaklığa bağlı olarak ani çıkışlar şeklinde olmaktadır. Yaz dönemindeki çıkışlar ise Temmuz başından Ağustos ortasına kadar devam etmektedir. Genellikle bir sürgün dibinden 2 mm çapında yuvarlak bir delik açarak gövdeye giren Dalkıran kabuğun altında ağacın yıllık halkaları paralelinde çevre galeri ve bunun her iki tarafında dik galeriler açar. Galeriler bitki tarafından kapatılamadığından giriş deliğinden bitki özsuyu akıntısı olur. Bitkide iletim demetlerinin zarar görmesi ve özsu akıntısı nedeniyle bitki zayıf düşmekte ve zamanla kurumaktadır (Şekil8).

Şekil 8: Dalkıran zarar şekli
Şekil 8: Dalkıran zarar şekli

Galerileri açan dişi baş kapsülünün içinde taşıdığı Ambrosia mantarının sporlarını galeriye bulaştırır ve bütün galeri içi, kirli beyaz renkteki bu mantarla kaplanır. Galeri açma başlangıcından 10-15 gün sonra dik galerilerde yumurtlama başlar.

Yumurtalar bırakıldıktan 8-10 gün sonra açılır. Çıkan larvalar galerilerde gelişmekte olan Ambrosia mantarı ile beslenir. Ağaçların odun kısmında beslenmezler. Larvalar 3-4 hafta beslendikten sonra pupa olur. Pupa süresi 8-10 gün olup, kışı ergin dönemde konukçu galerisinde geçirir. Nisan ve mayıs aylarında çeşitli nedenlerle kurumaya başlayan dallar, zararlıyı cezbettiğinden böyle dallarda galeriler daha fazla görülür. Bir dişi ortalama 50 kadar yumurta bırakır. Bunların ancak yarısı ergin hale gelebilir. Yılda 1 döl verir.

Karadeniz Bölgesi’nde sahile yakın tüm fındık bahçelerinde, orta ve yüksek kuşaktaki bazı bahçelerde yaygın ve önemli zararlara neden olduğu saptanmıştır.

Mücadelesi

Şekil 9: Kırmızı yapışkan tuzak
Şekil 9: Kırmızı yapışkan tuzak

Böceklerle mücadelede kültürel tedbirler çok önemlidir. Bahçelerin bakımına özen gösterilmeli, bulaşık dallar kesilip bahçeden uzaklaştırılmalı veya yakılmalı, taban suyu yüksek ve bitki besin maddelerince fakir yerlere bahçe tesis edilmemeli ve tüm bunlar komşu bahçelerle beraber yapılmalıdır.

Kimyasal Mücadele en etkili şekilde Temmuz – Ağustos aylarındaki çıkışların Kırmızı Kanatlı Yapışkan Tuzaklar ile tespitinden sonra Temmuz başı Ağustos ortası arasındaki 6-7 haftalık bir periyotta yapılmalıdır. Sıvı ilaçlar dalların gövdelerini kaplayacak şekilde uygulanmalıdır.

Kırmızı Kanatlı Yapışkan Tuzaklar çıkış tespiti yanında kitlesel yakalama amacıyla da kullanılabilir(Şekil9). Bu tuzaklar Temmuz – Ağustos aylarında Bahçelerin bulaşıklılık durumuna göre Dekara 3-8 adet olacak şekilde asılmalıdır. Sorunlu olan bahçelerde daha kısa sürede sonuç alabilmek için Kitlesel yakalama metodu kültürel ve kimyasal mücadele ile birlikte uygulanmalıdır.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK TEKE BÖCEĞİ (Obera linearis L.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Uçkurutan olarak da bilinen fındık teke böceği erginleri 3-4mm eninde, 11-15mm boyunda siyah renkli bir böcektir(Şekil10). Larvaları mum sarısı rengindedir ve 20-25mm uzunluktadır(Şekil11).

[dt_gap height="10" /]

Şekil 10: Uçkurutan ergini
Şekil 10: Uçkurutan ergini

 

Şekil 11: Uçkurutan larvası
Şekil 11: Uçkurutan larvası

 

 

 

 

 

 

 

 

[dt_gap height="10" /]

Karadeniz Bölgesinde erginler Mayıs-Haziran aylarında çıkmakta, çiftleşen dişiler yumurtalarını yıllık sürgünlerin 10-15 cm. aşağısında hazırladıkları yuvalara bırakırlar. Yumurtadan çıkan larvalar önce yarım daire şeklinde sürgün eksenine dik bir galeri açar.  İlk yıl yukarıdan aşağıya 40-60 cm uzunluğunda bir galeri oluşturur.  Bu galeri içinde kışlayan larva ertesi ilkbaharda bu defa yukarıya doğru kısa bir galeri daha açar. Sonbahar sonlarında bir yuva hazırlayarak ikinci kışı geçirir. Ertesi yıl nisan ayında burada pupa olur. Erginler kabukta yuvarlak bir delik açarak çıkar. Böylece gelişmesini 2 yılda tamamlamış olur. Bir iki yıllık genç sürgünlerin özünde beslenen larvalar uzunluğuna galeriler açarak sürgünlerin kurumasına neden olur.

Mücadelesi

Genç sürgünlerde kurumların iyice belirdiği Temmuz ortalarından yaprak dökümüne kadar olan süre içinde, kurumakta olan tüm uç sürgünler kesilerek yakılmalıdır. Yoğunluğun fazla olduğu durumlarda, bir ocakta ortalama 5 ten fazla zararlı sürgün varsa ilaçlama yapılmalıdır. İlaçlamada çıkan erginlerin yumurta bırakmasını önlemek amaçlandığından ergin çıkışları izlenerek çıkış saptandıktan sonraki bu genellikle Mayıs ortalarına denk gelir- ilaçlamaya geçilmelidir.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK KOŞNİLLERİ (Parthenolecanium corni Bch. ve P. rufulum Ckll.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Fındık Koşnilleri  tipik böcek görüntüsünden çok farklı bir yapıdadırlar. Dişilerde vücut yarım küre biçiminde, kabuk rengi başlangıçta koyu kahve, sonraları açık kahverenklidir(Şekil12). Larvalar ise önce açık sarı, sonraları kahverenklidir.

Şekil 12: Fındık koşnili ergini
Şekil 12: Fındık koşnili ergini

Larva halinde dal ve sürgünlerde kışladıktan sonra Nisan ayı başlarında ergin birey olurlar. Ergin giderek kabarıp büyüyerek vücut altında topladığı yumurtalarını koymaya başlar. Yumurtalar ise Mayıs ayı sonlarında açılmaya başlar ve çıkan larvalar sürgün ve yapraklara dağılır. Gerektiğinde yer değiştirebilen bu larvalar ağustosta gömlek değiştirip ikinci döneme geçerler. Zararlının en uzun süren biyolojik dönemi bu dönem olup, yaklaşık 7 aydır. Yaprak dökümünden önce yapraklar üzerindeki bireyler de sürgünlere geçerek kışlarlar. Martta dişi bireyler kabarmaya ve büyümeye başlarlar. Erkekler ise prepupa ve pupa dönemini geçirirler. Nisan başlarında da ilk erginler görülür. Yumurta bırakma nisan sonlarında başlar. Bir dişi yaklaşık 1400 yumurta bırakır. Yumurtaların açılma süresi ortalama 18 gündür. Bu zararlılar Karadeniz Bölgesi’nde yılda bir döl verir.

Fındık Koşnillerinin larva ve erginleri yaprak ve sürgünlerde bitkinin özsuyunu emerek beslenmekte, bu sırada çıkardığı tatlı madde ile fumajine neden olmaktadır. Sonuçta bitkinin zayıflamasına, verimin düşmesine, yoğun olduğu durumlarda ise dallarda kurumalara neden olmaktadırlar.

Mücadelesi

Bulaşmanın az ve sınırlı olduğu yerlerde bulaşık sürgünler kesilip bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Oldukça rutubetli olan Karadeniz Bölgesinde Fındık Koşnilleri üzerinde etkin olan parazit mantarlar mevcut olup, çoğu zaman ilaçlı mücadeleye gerek kalmamaktadır. Bahçede yapılan örneklemede incelenen 30 sürgünün her birinde ortalama 5 canlı Koşnil varsa ilaçlamaya karar verilir. Zararlının hareketli genç larvaları hedef alındığından ilaçlama  yumurta açılımının tamamlanmasına yakın Haziran sonlarında yapılmalıdır. Zararlının doğal düşmanı olan mantarları korumak için bunların etkin olduğu yerlerde kükürtlü ilaçlar kullanılmamalıdır.

[dt_divider style="thin" /]

Şekil 13: Fındık filiz güvesi larvası
Şekil 13: Fındık filiz güvesi larvası

FINDIK FİLİZ GÜVESİ (Gypsonoma dealbana Fröhl.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Fındık filiz güvesi de yaygın olarak görülen bir fındık zararlısı olup, sarımsı beyaz pulların hakim olduğu kahverenkli 5-7mm boyunda bir kelebektir. Olgun larva 7-8mm boyunda ve krem renklidir (Şekil13).

Kışı fındık gözlerinin dip kısmında, püslerde ya da fındık kozalak akarının oluşturduğu kozalaklar içerisinde geçiren larvalar Mart ayında beslenmeye başlarlar ve henüz gelişmekte olan göz ve sürgünlerde zararlı olurlar. Gözler sürmeye başlayınca larva bir galeri açarak sürgün özüne girer. Böyle bir sürgün hemen kurur ancak dip kısmından ağlarla dala yapışık olduğundan düşmeyip yaz ortalarına kadar dalda kalabilir. Bir larva bu şekilde 4-5 sürgüne zarar verebilir (Şekil14).

[dt_gap height="10" /]

Şekil 14: Fındık filiz güvesinin erkek çiçeklerdeki zararı
Şekil 14: Fındık filiz güvesinin erkek çiçeklerdeki zararı

Şekil 15: Fındık filiz güvesinin yapraktaki zararı
Şekil 15: Fındık filiz güvesinin yapraktaki zararı

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[dt_gap height="10" /]

Olgunlaşan larva pupa olur ve daha sonra ergin kelebekler görülür. Bu kelebekler tarafından konan yumurtalardan çıkan larvaların zararı Temmuzda yapraklarda görülür. Larvalar yaprak alt yüzeyinde orta damarla yan damarın birleştiği koltuklarda beslenerek, ağ ve beslenme artıklarından oluşan üçgen şeklinde kahverengi lekeler meydana getirir(Şekil15). Sonbaharda larvalar püslere, göz diplerine ve kozalaklara geçerler. İki püsü ağlarla birbirine birleştirerek aralarında koyu renkli pisliklerle karışık bir kabarıklık meydana getirir. Kemirilen püsler gelişemediği için kıvrılır.

Mücadelesi

Fındık filiz güvesinin çok sayıda doğal düşmanı vardır ve bunlar popülasyon üzerinde %15 civarında etkilidir.

Kimyasal mücadeleye gerek olup olmadığı bahçede yapılacak bir ön sayımla belirlenmelidir. Bahçe büyüklüğüne göre yapılacak örnekleme sonucu 100 yaprakta en az 15 beslenme arazı olduğunda ilaçlamaya karar verilir. İlaçlama hasat sonu ile yaprak dökümü başlangıcına kadar (Eylül sonu) olan süre içinde yapılmalıdır.

[dt_divider style="thin" /]

Şekil 16: Amerikan beyaz kelebeği ergini
Şekil 16: Amerikan beyaz kelebeği ergini

AMERİKAN BEYAZ KELEBEĞİ (Hyphantria cunea Drury)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Amerikan beyaz kelebeği vücut uzunluğu ortalama erkeklerde 11, dişlerde 15 mm‘dir. Kelebeğin esas rengi beyaz, sırt ve karın kül rengine çalan bozdur(Şekil16). Bazı dişi ve erkek bireylerde üst kanatlarda siyah nokta şeklinde lekeler mevcuttur. Olgun larva 25-35 mm boyunda ve koyu renkli olup, yanlarda turuncu renkli beneklere ve beneklerden çıkan kıllara sahiptir(Şekil17).

Kışı pupa halinde geçirir. Kışlayan pupalardan çıkan birinci döle ait kelebek uçuşu mayısın ilk haftası ile üçüncü haftasında, ikinci döle ait kelebek çıkışları ise temmuzun üçüncü haftasına olur. Her iki dölün kelebek uçuş süresi 24-33 gün sürmesine karşın, ergin ömrü 4-15 gündür. Dişiler yumurtalarını genel olarak yaprakların alt, bazen de üst yüzlerine bırakabilirler. Yumurtalar 1-3 günde açılır. Larvalar yumurtadan çıkarken, yumurta kabuklarını kısmen yiyerek yuvalarını örmeye başlarlar.

Şekil 17: Amerikan beyaz kelebeği larvası
Şekil 17: Amerikan beyaz kelebeği larvası

Zararlı, ağaçların toprak ile birleştiği yerlerde, ağaç kabuğunda ve çok yaşlı ağaçların kovuklarında, binaların çatı saçakları arasında bir koza içinde pupa olur. Amerikan beyazkelebeği yılda 2-3 döl verir.

Yumurta kümelerinden çıkan larvalar, yaprağın alt yüzeyinde ipeksi ağlar örerler, sonra gitgide ağı artırarak daldaki diğer yaprakları da bağlarlar. Genç larvalar yaprağın parankimasını üst epidermise kadar yerler. Daha sonra yaprağın üst yüzeyine geçerek üst epidermisi tahrip ederler. Olgunlaşan larvalar ağlardan çıkarak bireysel yaşamaya başlar ve yaprakları sadece ana damar kalacak şekilde yemeye başlar(Şekil18). Bitki gelişimine verdikleri zarar ile ürün kaybına neden olmaktadırlar. Meyvelerdeki zararı önemsenmeyecek kadar az ve nadirdir.

[dt_gap height="10" /]

Mücadelesi

Şekil 18: Amerikan beyaz kelebeğinin zararı
Şekil 18: Amerikan beyaz kelebeğinin zararı

Doğada çok sayıda doğal düşmanı vardır. Fındık bahçelerinde yumurta paketlerinin bulunduğu yapraklar toplanıp imha edilerek zararlı yoğunluğu azaltılabilir. Ancak yoğun popülasyonlarda ilaçlı mücadele gerekli olabilir. Bunun için yumurta kümelerindeki tüm yumurtalar açıldığında ya da larvalar yeni ağ örmeye başladığında ilaçlama yapılmalıdır.

 

 

 

[dt_divider style="thin" /]

MAYIS BÖCEĞİ (Melolontha melolontha L.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Şekil 19: Mayıs böceği larvası
Şekil 19: Mayıs böceği larvası

Mayıs böceği erginleri kırmızımsı kahverengi, 20-30mm boyundadır(Şekil20). Larvalar karın kısmından kıvrık tombul, etli görünümde ve beyaz renktedir(Şekil19). Halk arasında kadı lokması veya manas diye bilinir.

İlkbaharda genellikle nisan ve mayıs aylarında havaların ısınması ile önce ergin erkekler sonra dişiler topraktan çıkar. Çıkış 1-3 hafta devam sürer. Güneş battıktan sonra uçuşarak ağaçlar üzerine konar, yaprak ve çiçeklerle beslenirler(Şekil21).

Çiftleşen dişiler yumurtalarını özellikle 2-3 yıl işlenmemiş ve üzeri hafif otlanmış bahçelerde, toprağın 15-25 cm derinine, 25-30’luk gruplar halinde koyarlar. Bir dişi ortalama 60 yumurta bırakır.

Yumurtaların kuluçka süresi ortalama 30 gündür. Çıkan larvalar toplu yaşayıp otların köklerini kemirir ve 2 ay sonra gömlek değiştirerek ikinci dönem larva olurlar. İkinci dönem larvalar birbirinden uzaklaşır ve oburca beslenirler.

Şekil 20: Mayıs böceği ergini
Şekil 20: Mayıs böceği ergini

Sonbaharda kışı geçirmek üzere toprağın derinliklerine inerler. Bu derinlik fındıkta yaklaşık 50 cm kadardır. Mart ve nisana kadar devam eden hareketsiz dönemden sonra önemli zararlar yapacak bir beslenme başlar ve haziran başlarına kadar devam eder. Daha sonra bir gömlek daha değiştirip üçüncü dönem larva haline gelirler. Üçüncü dönem larva süresi 1 yıldır ve bu dönemde önemli zararlar yapar. Kışı toprağın 60 cm kadar derinliğine inerek geçirirler. Temmuz ayında toprak yüzeyinden 15-35 cm derinde topraktan bir yuva içerisinde pupa olurlar. Eylülde ergin hale geçen pupalar yuvayı terk etmeyip ertesi ilkbahara kadar burada bulunurlar. Üç yılda bir döl verir.

Erginleri yapraklarda beslenerek zararlı olur ancak asıl zarar larvalar tarafından köklerde oluşturulur. Larvalar 1cm çapına kadar olan kökleri kolayca koparıp fındıkta uç kurumalarına daha sonra da ana dallara kadar varan kurumalara neden olur.

Mücadelesi

Şekil 21: Mayıs böceği zararı
Şekil 21: Mayıs böceği zararı

Tüm fındık alanlarında yaygındır ancak bazı yerlerde mücadele gerektirecek yoğunluktadır. Erginlerin toplanıp yok edilmesi ve toprak işleme ile larvaların açığa çıkarılıp yok edilmesi sağlanabilir. Bir metrekarelik alanda 25 cm’lik derinlikte 3 veya daha fazla larvaya rastlanırsa Eylül başından Ekim ortasına kadar olan dönemde toprak ilaçlaması yapılmalıdır. İlaçlar bahçıvan süzgeci veya pülverizatör ile atıldıktan sonra toprak işlenerek 20 cm derine kadar karıştırılmalıdır.

[dt_divider style="thin" /]

VİRGÜL KABUKLU BİTİ (Lepidosaphes ulmi L.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı 

Şekil 22: Virgül kabuklu biti ergini
Şekil 22: Virgül kabuklu biti ergini

Virgül kabuklu bitinin ergin dişisinin kabuğu virgül veya midye biçiminde, koyu kahverenkli,2,3-3,0mm uzunluğundadır(Şekil22).

Zararlı kışı yumurta döneminde ergin dişinin kabuğu altında geçirir. Yumurtalar Mayıs başında açılır ve çıkan larvalar dal ve yapraklara yayılır. Dal üzerinde kalanlar 1-2 gün içerisinde yerleşerek, hortumlarını bitki dokusuna sokup beslenmeye başlarlar. Kısa bir süre içerisinde anten, bacak ve gömleklerini atarak bir kabuk oluştururlar. İki larva dönemi geçirdikten sonra temmuzda ergin dişiler görülmeye başlar. Bunlar kanatlı ergin erkeklerle çiftleşerek yumurta bırakırlar. Yumurtalar, üstten dişi kabuğu, alttan ise beyaz ve saydam bir zarla korunurlar. Dişi yumurta bıraktıkça kabuğun uç kısmına doğru çekilir ve yumurta bırakması tamamlanınca ölür. Bir dişi ortalama 66 yumurta bırakır. Bu zararlı Karadeniz Bölgesi’nde yılda bir döl verir.

Zararlının larvası yapraklarda, gövde ve dallarda ise hem larva hem de ergin olarak bulunur. Bitki özsuyunu emerek beslendiklerinden bitkinin zayıflamasına ve yoğun bulaşmalarda kurumalara neden olurlar.

Mücadelesi

Bulaşık dallar kesilip bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Bahçede yapılan yoğunluk tespitinde bir dalın10cm’lik kısmında ortalama 5 canlı yumurta bulunduran birey varsa ilaçlamaya karar verilir. İlaçlamalar bahçenin bulaşık kısımlarında yapılır. İlaçlama zararlının kışlayan yumurtalarına karşı Şubat – Mart aylarında tomurcuklar patlamadan önce kışlık yağlar ile yapılır. Öte yandan yumurtadan çıkan larvalara karşı Mayıs ayında, çıkışların %70 – 80’i bulduğu dönemde yaz ilaçlaması yapılabilir. İlaçlama esnasında bulaşık dalların ilaçla iyice ıslatılması gerekir.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK GAL SİNEĞİ  (Mikomyia coryli Kieffer)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Şekil 23: Fındık gal sineği zararı
Şekil 23: Fındık gal sineği zararı

Fındık gal sineği erginleri narin yapılı, yaklaşık 2 mm boyunda, parlak kırmızı renkte, larvaları başlangıçta saydam görünüşlü sonraları ise beyaz renktedir ve olgunlaştığında 2.5 mm boya ulaşır.

Kışı, larva döneminde toprağın 1 cm derinliğinde beyaz bir kokon içerisinde geçirir. Martta pupa olur ve yaklaşık 2 haftalık pupa döneminden sonra erginler çıkmaya başlar. Ergin çıkışının büyük çoğunluğu nisan ayında olur. Çiftleşmeden hemen sonra yumurtalarını bırakan erginlerin ömrü 1-2 gün kadardır. Yumurtalarını yeni sürgünlerin tomurcuklarının ucuna ve korunmuş yerlere bırakırlar. Ergin çıkışından 3-4 hafta sonra ilk galler görülür. Galler, yaprakta damarlar boyunca, meyvelerde ise zuruf üzerinde oluşur. Her gal içerisinde olgunlaşan larvalar çisenti veya yağmurdan sonra toprağa inerek kokon örer ve ertesi ilkbaharda ergin olarak çıkarlar. Fındık galsineği yılda bir döl verir.

Zararı larvalar yapmaktadır. Bunlar yaprakta damarlar boyunca, çotanakta, yeşil zuruf üzerinde yada sürgünlerin uç kısımlarında galler oluşturarak zararlı olurlar. Fazla sayıda gal yaprağın kuruyup düşmesine neden olur(Şekil23). Meyvelerde döküm olmaz. Ancak, meyve gallerin baskısı altında gelişemez ve biçimsiz bir durum alarak zarara uğrar. Yine sürgün uç tomurcuklarında oluşan galler sürgün gelişimini engeller.

Mücadelesi

İlaçlı mücadeleye karar verirken bahçede rastgele seçilen ocakların birer dalındaki gal adedi ve tüm çotanaklar sayılır. Bir çotanakta bir tek gal bulunması onun bulaşık sayılmasını gerektirir. Buradan o bahçenin yüzde bulaşıklığı bulunmalı ve bulaşıklığın % 50 ‘yi geçtiği bahçelerde, sürgünlerin çoğunluğunun 2 yaprakcıklı olduğu Mart sonu – Nisan başı gibi bir dönemde ilaçlama yapılmalı ve 20 gün sonra tekrar edilmelidir.

[dt_divider style="thin" /]

FINDIK YAPRAK DELENİ  (Anoplus roboris Sufr.)

Tanımı, Yaşayışı ve Zararı

Şekil 24: Fındık yaprak deleni zarar şekli
Şekil 24: Fındık yaprak deleni zarar şekli

Fındık yaprak deleni grimsi siyah renkte, 2mm boyunda, kısa ve küt hortumlu bir böcektir. Larvaları açık sarı renklidir.

Karadeniz Bölgesi’nde kışı korunaklı yerlerde ve toprakta ergin halde geçirir. İlkbaharda tomurcukların patlama döneminde özellikle mart ayından itibaren güneşli ve sıcak günlerde fındık tomurcukları ve yaprakları üzerinde beslenirler. Bir iki hafta beslenen dişiler çiftleşerek yumurta bırakmaya başlarlar. Nisan ayı boyunca yumurta bırakan erginler yaklaşık 56 yumurta bırakır. Yumurtalar, yaprakların alt yüzeyinde genellikle orta damar olmak üzere, damarlar üzerinde hazırlanan yuvalara bırakılır. Ergin ömrü yaklaşık 3 aydır. Yaprak alt yüzünde beslenen erginler kışlaklarına çekilir ve kışı ergin halde geçirir. Yılda 1 döl verir.

İlkbaharda erginler yapraklarda beslenerek çok sayıda küçük delikler açar. Erginler yumurtalarını damarlar üzerine koyduğundan damarlarda kırılmalara ve gelişme bozukluğuna neden olur. Çıkan larvalar yaprak dokusu içinde beslenerek galeriler meydana getirirler. Yapraklar gelişince bu galeriler genişler ve yırtılmalar meydana gelir(Şekil24).

Mücadelesi

Bahçede yapılan incelemede ocak başına ortalama 5 ergin saptanırsa İlkbaharda Mart sonunda ilaçlama yapılmalıdır.

[dt_divider style="thin" /]

HAZIRLAYAN: Zir. Müh. Çiğdem BULAM KÖSE

YARARLANILAN KAYNAKLAR

  • Makale Kaynağı: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Fındık Araştırma İstasyonu – http://www.fae.gov.tr
  • Anonim 2008. Zirai Mücadele Teknik Talimatları, T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Cilt:5, s:240-273.
  • Anonim 2010. Fındık Zararlıları Anasayfası Web Sitesi, www.findikci.net
  • Kurt, A. ,1982. Doğu Karadeniz Bölgesinde Fındık Zararlıları, Tanımları,Yayılış ve Zararları, Yaşayışları ve Savaşım Yöntemleri, Tarım ve Orman Bakanlığı Zirai Mücadele ve Karantina Genel Müdürlüğü Samsun Bölge Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları 26.
  • Toros, S. ,Hancıoğlu, Ö. ,1997. Fındık Zararlıları, Hastalıkları ve Mücadelesi, Karadeniz Fındık ve Mamülleri İhracatçıları Birliği
  • Ural, I. Ve Kurt, A. ,1973. Doğu Karadeniz Bölgesi Fındık Bahçelerinde Zarar Yapan Fındık Gal Sineği (Mikomyia coryli Kieffer)’nin Biyolojisi ve Mücadelesi Üzerinde Araştırmalar. Bitki Koruma Bülteni, Cilt:13, No:1, s:1-18.
  • Ozman-Sullivan, S.K., and Sullivan, G.T., 2008. Strategies for Improved Pest Management in Turkish Hazelnut Growing, Acta Horticulturae, Number:845, Volume 2, s:561-568.
  • Ozman-Sullivan, S.K., Öcal, H., Çelik, N., and Sullivan, G.T., 2008. Insect Pests of  Stored Hazelnuts in Samsun Province, Turkey,  Acta Horticulturae, Number:845, Volume 2, s:515-518.

[dt_gap height="30"] [dt_cell width="1/2"]

[dt_button size="medium" animation="none" color="#738800" link="http://www.tessenderlo-agrochem.com/upload/tessenderlo-agrochem-teknik-bulten-findik-zararlilari-ve-mucadele-yontemleri.doc" target_blank="true"] Word Olarak İndir[/dt_button]

[/dt_cell] [dt_cell width="1/2"]

[dt_button size="medium" animation="none" color="#738800" link="http://www.tessenderlo-agrochem.com/upload/tessenderlo-agrochem-teknik-bulten-findik-zararlilari-ve-mucadele-yontemleri.pdf" target_blank="true"] Pdf Olarak İndir[/dt_button]

[/dt_cell][dt_gap height="30"]